Bahçenin Planlanması ve Tasarımı

Bahçe kurmanın en pahalı hatası, kazma vurulduktan sonra fark edilen hatadır. Yanlış yere dikilmiş bir meyve fidanını üç yıl sonra taşımak, kağıt üzerinde on dakikalık bir ölçüm hatasını düzeltmekten kat kat daha zahmetlidir. Bu yüzden bahçe tasarım planlama süreci, bitki listesi yapmadan önce alanın kendisini ölçmekle başlar. Aşağıdaki sıra, 4 m² bir balkon köşesinde de 200 m² bir arka bahçede de aynı şekilde işler; değişen tek şey ölçeklerdir.

Adım Adım Planlama

1. Alanı ölç ve ölçekli kroki çıkar. Kareli kağıt kullanıp 1:50 (1 kare = 25 cm) ya da büyük bahçelerde 1:100 ölçeği seç. Krokiye sadece sınırları değil, taşınamayan her şeyi işle: bina duvarları, kapı-pencere yönleri, ağaç gövdeleri, kanalizasyon kapakları, çamaşır direği, musluk konumu. Deneyimli bahçeciler bu aşamada tek kroki değil, üst üste konabilen 2-3 şeffaf kopya hazırlar: biri mevcut durum, biri güneş, biri dikim planı.
2. Güneş haritasını üç ölçümle çıkar. Aynı günde sabah (09:00), öğle (13:00) ve ikindi (17:00) saatlerinde alanın gölge sınırlarını krokine çiz. Bu üç kesit, her köşenin günlük direkt ışık süresini yaklaşık verir. Işık ihtiyacı bitki seçiminin en katı kısıtıdır; toprağı iyileştirebilirsin, gübreyi artırabilirsin ama duvarın arkasına güneş getiremezsin. Doğru güneş koşullarını belirleme ve az ışıklı köşelerde yetiştirme konuları ayrı ayrı ele alınmayı hak eder.

   Bölge	Direkt ışık / gün	Uygun bitki tipi
   Tam güneş	6 saat ve üzeri	Domates, biber, patlıcan, kabak, lavanta, gül
   Yarı gölge	3–6 saat	Marul, ıspanak, roka, maydanoz, çilek, ortanca
   Gölge	3 saatin altı	Nane, kuzukulağı, eğrelti, hosta, bazı süs yapraklılar

3. Toprağı ve drenajı test et. 30 cm derinlikte bir çukur açıp suyla doldur. Su 1 saat içinde çekiliyorsa drenaj iyidir; 4 saatten uzun sürüyorsa o alan kök çürüklüğü riski taşır ve yükseltilmiş yatak ya da saksı çözümüne yönelmek gerekir. Toprağın yapısını iyileştirme işini plan aşamasında bütçelemek, sonradan tonlarca malzeme taşımaktan ucuzdur.
4. Suyu ve erişimi planla. Standart bir bahçe hortumu 15–20 m çalışma mesafesi verir; musluktan uzak köşeler pratikte daha az sulanır. Kroki üzerine musluktan itibaren daireler çizip "kolay sulanan" ve "zor sulanan" bölgeleri işaretle. Su ihtiyacı yüksek sebzeleri birinci daireye, kurağa dayanıklı aromatikleri en uzağa yerleştir.
5. Kullanım yoğunluğuna göre bölge ayır. Kapıya en yakın 2–3 metre, günde birkaç kez uğradığın bölgedir: maydanoz, fesleğen, nane, kesme çiçek buraya. Orta bölgeye haftalık bakım isteyen sebze yatakları, en uzak bölgeye ise mevsimde bir-iki kez ilgilenilen çalılar ve ağaçlar gelir. Bu hiyerarşi, bakım süresini gözle görülür biçimde kısaltır.
6. Yatak ve yol ölçülerini standartlaştır. Rastgele şekiller güzel görünür ama bakımı zorlaştırır. Kabul edilmiş oranlar şöyledir:

   Eleman	Önerilen ölçü	Gerekçe
   İki yandan erişilen yatak	100–120 cm genişlik	Ortaya basmadan uzanma sınırı ~60 cm
   Duvara dayalı yatak	60–70 cm genişlik	Tek yönden erişim
   Servis yolu	40–50 cm	Ayak ve kova geçişi
   Ana yol	75–90 cm	El arabası ve iki kişi
   Yatak derinliği (yükseltilmiş)	25–30 cm	Kök sebzeler için yeterli hacim

7. Bitkileri olgun boyuna göre katmanla. Krokide her bitkiyi bugünkü fidan boyuyla değil, 3–5 yıl sonraki tacıyla çiz. Kuzey yarımkürede yüksek bitkiler kuzey kenara, alçaklar güney kenara gelir; aksi hâlde domates sırası, arkasındaki marul yatağını gölgeler. Dikey sıralamayı yaparken sarmaşık ve fasulye gibi tırmanıcılar için duvar ve kafes yüzeylerini de hesaba kat.
8. Takvim ve rotasyon ekle. Plan sadece mekânsal değil, zamansaldır. Sebze yataklarını